دما، اکسیژن، pH، کربن و حتی سن تودههای آب. بیش از ۴۰ سال اندازهگیری اکنون امکان میدهد به گذشته نگاه کنیم تا بررسی کنیم مدیترانه چگونه در حال دگرگونی است و بهتر بفهمیم بحران اقلیمی چه تغییرهایی در آبهای آن ایجاد کرده است.
پژوهشگران مرکزهای اقیانوسشناسی لاکرونیا و جزایر بالئارس در موسسه اسپانیایی اقیانوسشناسی (IEO-CSIC) بههمراه دانشمندانی از نهادهای اروپایی و ایالات متحده، دادههای ۴۶ برنامه اقیانوسنگاری انجامشده بین سالهای ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۸ را در تقریباً سراسر مدیترانه گردآوری کردهاند.
حاصل این کار، کاریمد (منبع به زبان اسپانیایی) است؛ پایگاه داده جدیدی که امکان میدهد اندازهگیریهای انجامشده در چهار دهه را با هم مقایسه کنیم و روند شاخصهایی مانند دما، اکسیژن یا pH را دنبال کنیم. تا پیش از این، بخشی از این اطلاعات در آرشیوهای گوناگون پراکنده بود و در چارچوب برنامههایی گردآوری شده بود که در زمانهای مختلف و با روشهای متفاوت انجام شدهاند.
مقایسه مدیترانه امروز با مدیترانه چهار دهه پیش میتواند کمک کند تغییرهای طبیعی این دریا از دگرگونیهایی که در طول زمان پایدار میماند جدا شود و بهتر بفهمیم در برابر تغییرات اقلیمی چگونه واکنش نشان میدهد. بهگفته IEO-CSIC، (منبع به زبان اسپانیایی) این دادهها امکان پیگیری این روندها در بلندمدت را فراهم میکند و کمک میکند بهتر تحول دریایی را درک کنیم که بهطور ویژه نسبت به گرمایش و دیگر اختلالهای محیطی حساس است.
مارتا آلوارس، اقیانوسشناس شیمیایی در مرکز اقیانوسشناسی لاکرونیا و هماهنگکننده گروه پژوهشی، در گفتوگویی که IEO-CSIC آن را منتشر کرده است (منبع به زبان اسپانیایی) میگوید: «بخش قابلتوجهی از دادهها از ثبتهای تاریخی پراکنده یا آرشیوهای محلی بازیابی شد و به این ترتیب اندازهگیریهایی که پیشتر در دسترس نبود تجمیع شد.»
آلوارس اضافه میکند که «بخش دیگری از دادهها از برنامههای بینالمللی روی کشتیهای اقیانوسنگاری ملی و بینالمللی بهدست آمده است که در آنها اعضای گروه INOCEN در IEO نیز مشارکت داشتند.»
اما بازیابی دادهها تنها گام نخست بود. چالش دیگری هم وجود داشت: چگونه میتوان اندازهگیری انجامشده در دهه ۷۰ میلادی را با اندازهگیری دیگری که چند دهه بعد انجام شده است مقایسه کرد؟ روشها، ابزارها و شرایط برنامهها در طول زمان تغییر کرده و میتوانستند تفاوتهایی ایجاد کنند که لزوماً به این معنا نبود که خود مدیترانه نیز دگرگون شده است.
بههمین دلیل پژوهشگران اندازهگیریها را بازبینی و تعدیل کردند تا تفاوتهای احتمالی ناشی از شیوه گردآوری دادهها را شناسایی کنند. به این ترتیب میتوانند تغییرهایی را که واقعاً در گذر زمان پایدار مانده با اطمینان بیشتری تشخیص دهند.
مدیترانه با دگرگونیهایی روبهرو است که فراتر از افزایش دما میرود. خود این مطالعه، گرمشدن، اسیدیشدن و کاهش اکسیژن را از مهمترین تغییرهایی میداند که بر اقیانوسها اثر میگذارد و میتواند کارکرد و زیستبومهای آنها را دگرگون کند.
دقیقاً بههمین دلیل در اختیار داشتن مشاهداتی که به چند دهه پیش برمیگردد اهمیت دارد. نگاه بلندمدت به این روندها میتواند به شناسایی تغییرهایی کمک کند که با اندازهگیریهای پراکنده بهسختی قابلتشخیص است.
برای قابلمقایسه شدن اندازهگیریها، دانشمندان آنها را تحت کنترل کیفی دقیق و متناسب با ویژگیهای خاص مدیترانه قرار دادند. به زبان ساده، هدف این است که تغییر در شیوه اندازهگیری با تغییر واقعی در دریا اشتباه گرفته نشود.
ماریبل گارسیا-ایبانیز، پژوهشگر مرکز اقیانوسشناسی جزایر بالئارس، توضیح میدهد: «بهلطف فرایند دقیق ۲QC، سوگیریهای نظاممند در متغیرهای بیوژئوشیمیایی به حداقل رسید و مجموعه دادهای منسجمتر بهدست آمد.»
این حجم اطلاعات اکنون چه کارکردی دارد؟ از جمله میتوان دید که فرایندهای مرتبط با اسیدیشدن مدیترانه، کربنی که آبهای آن ذخیره میکنند یا نوسازی آبهای عمیق در طول دههها چگونه تغییر کردهاند. این دادهها همچنین میتواند برای بهبود مدلهایی استفاده شود که دانشمندان با آنها تلاش میکنند بفهمند مدیترانه در برابر اقلیم در حال تغییر چگونه دگرگون خواهد شد.
کاریمد همچنین برای جامعه علمی باز است و در آینده میتواند مشاهدات جدیدی را نیز در خود جای دهد و به این ترتیب «عکس» گستردهتری از مدیترانه ارائه کند که گذشته آن را به تغییرهایی که امروز تجربه میکند پیوند میدهد.
