در قلب لیسبون، جریان زندگی روزمره بارها با عبور هواپیماها قطع میشود. این وضع پیامد مستقیم آن است که فرودگاهی در مرکز شهر و در میان مناطق مسکونی قرار دارد. برای هزاران نفر از ساکنان لیسبون، عبور پیاپی هواپیماها دیگر چیز تازهای نیست و برای بسیاری حتی دیگر به نظرشان مشکل محسوب نمیشود.
آنتونیو بوآونتورا میگوید: «من دیگر عادت کردهام و صادقانه بگویم، پدربزرگ و مادربزرگم در الوالاده خانهای داشتند و من از بچگی هواپیماها را میدیدم که رد میشوند.» او که ساکن پایتخت پرتغال است، از تراس آپارتمانی که در آن زندگی میکند، دیدی ممتاز به این «پرندههای غولپیکر» فلزی دارد.
هواپیماها یکی پس از دیگری، با نظمی تکراری گفتوگوی این شهروند پرتغالی با یورونیوز را قطع میکنند. آنتونیو پاسخ میدهد: «تعداد هواپیماهایی که از بالای لیسبون عبور میکنند مدام بیشتر میشود، اما من عادت کردهام. فکر میکنم همه لیسبونیها به عبور هواپیماها از بالای سرشان عادت کردهاند.»
همین موضوع جرقه ایجاد «لیسبون فاینالز» (منبع به زبان پرتغالی) بود؛ یک پلتفرم آنلاین که پروازهایی را که از آسمان لیسبون میگذرند، و نه فقط آنها را، ثبت و شمارش میکند.
آنتونیو توضیح میدهد: «دیدم که میتوانیم خیلی فراتر برویم؛ اندازهگیری صدا و لرزش هواپیماها را انجام دهیم، از دسیبل تا لرزشهایی که به دیوارها منتقل میشود، و کمکم سیستم را اینطور ساختم.» او میگوید این سامانه همچنان در حال تکامل است و ظرفیت گسترش دارد: «سیستم طوری طراحی شده که بتواند ایستگاههای اندازهگیری مختلف را در خود ادغام کند.»
او با تحصیلات اولیه در مدیریت کسبوکار و گذشتهای که در چند کشور خارجی سپری کرده، میگوید انگیزهاش علاقه به هوانوردی و کنجکاوی درباره پروازهایی بوده که از آنجا عبور میکنند: «این ماجرا تقریبا از روی تفریح شروع شد.»
با کمک هوش مصنوعی، او ایستگاهی روی تراس نصب کرده که متغیرهای مختلفی مانند سرعت، ارتفاع، نویز و لرزش را ثبت و اندازهگیری میکند و سپس دادهها را تجمیع کرده و از طریق یک پلتفرم آنلاین، بهطور رایگان در اختیار همه میگذارد.
او توضیح میدهد: «هدف همین است؛ اطلاعاتی که برای همه در دسترس باشد؛ انجمنها، شهروندان، علاقهمندان هوانوردی. اینکه بدانیم چه چیزهایی از آسمان، از بالای تراس من و از بالای لیسبون عبور میکند.»
علاوه بر اطلاعات عددی، میتوان نوع دیگری از دادهها را هم دید؛ از شماره پروازها و شرکتهای هواپیمایی گرفته تا اطلاعات دیداری، با تصاویر هواپیماها که در پلتفرم و در یک صفحه اینستاگرام وابسته (منبع به زبان پرتغالی) به آن بهاشتراک گذاشته میشود. همه اینها به طور خودکار انجام میشود. آنتونیو تاکید میکند: «کل سیستم کاملا خودگردان است و خودش کار میکند.»
سرمایهگذاری اولیه حدود هزار یورو بود که صرف تهیه تجهیزات لازم برای راهاندازی ایستگاه فیزیکی شد. او، که اهل لیسبون است، میگوید: «تقریبا یک ماه و نیم طول کشید تا ایستگاه را بسازم.» به گفته او، برنامهنویسی پلتفرم «کمی بیشتر زمان برد» و این پروژه در هر حال کاری ناتمام است.
او به یورونیوز میگوید: «همیشه کمی روی سیستم کار میکنم تا آن را بهتر کنم و اصلاحاتی بر اساس دادهها انجام دهم، چون همیشه میتوانیم همبستگیهای جدیدی پیدا کنیم.»
نخستین اندازهگیری این ایستگاه سوم ماه مه انجام شد و از آن زمان تاکنون، در این پروژه که هدفش حفظ بیطرفی و دوری از هرگونه موضعگیری است، بیش از ۳۹ هزار پرواز ثبت شدهاست.
او میگوید: «من هوانوردی را دوست دارم. هدف پلتفرم این است که کاملا بیطرف بماند و دادهها را در اختیار کسانی بگذارد که به آن نیاز دارند یا آن را میخواهند.» او اضافه میکند: «اندازهگیریها کاملا خنثی است و فکر میکنم خود اعداد گویای همه چیز هستند.»
با وجود آنکه به سروصدا عادت کرده، آنتونیو بوآونتورا میپذیرد که عبور هواپیماها میتواند برای بعضیها، بهویژه در ساعات استراحت، به یک معضل تبدیل شود؛ موضوعی که تا پیش از آمدن به پایتخت پرتغال از آن بیخبر بود.
او اعتراف میکند: «از دیدن هواپیماهایی که شبها در آسمان لیسبون پرواز میکنند، شگفتزده شدم.» آنتونیو که در فرانسه بزرگ شده، میگوید همیشه میدانست «محدودیتهای سختگیرانهای» برای عبور هواپیماها در ساعات شبانه وجود دارد.
در فرودگاه هومبرتو دلگادو، ترافیک شبانه بین ساعت ۰۰:۰۰ تا ۰۶:۰۰ محدود شدهاست. قوانین فعلی سقف ۹۱ حرکت هفتگی و حداکثر ۲۶ حرکت در هر دوره شبانه روزانه را، همراه با معیارهایی مرتبط با میزان نویز هواپیماها، تعیین کردهاست.
یکی از شاخصهایی که در این پروژه برای بررسی در دسترس است، تعداد موارد احتمالی نقض این محدودیتهاست. جستوجو در وبسایت نشان میدهد تنها در ماه ژوئیه ۱۴۷۷ پرواز شبانه در بازه زمانی ۲۳:۰۰ تا ۰۶:۵۹ ثبت شدهاست. از این میان، به گفته پلتفرم، ۳۹۷ مورد تخلف از دوره زمانی تنظیمشده توسط آناک (ANAC، سازمان ملی هوانوردی غیرنظامی) بوده و دستکم ۲۰۷ مورد نیز بر اساس معیارهای سایت «تخلفات بحرانی» محسوب میشوند؛ یعنی پروازهایی با دادههای نویز بالاتر از ۹۸.۹ دسیبل.
انجمنهای محیطزیستی مانند زرو نسبت به تاثیر نویز هواپیماها در منطقه کلانشهری لیسبون و پیامدهای بالقوه زیانبار آن برای ساکنان هشدار میدهند.
در ماه آوریل، این انجمن، طرح اقدام در زمینه نویز (PAR) ۲۰۲۴-۲۰۲۹ (منبع به زبان پرتغالی) فرودگاه هومبرتو دلگادو را ارزیابی کرد؛ سندی که توسط شرکت آنا – فرودگاههای پرتغال – برای اجرای دستورالعمل اروپایی درباره نویز تهیه شده و بر حفظ سطح نویز در چارچوب حدود Lden ≤ ۶۵ دسیبل(A) و Ln ≤ ۵۵ دسیبل(A) تمرکز دارد. به گفته زرو، این طرح «نشاندهنده وضعیتی با ناکارآمدی عمیق و ناکافی بودن جدی اقدامات پیشنهادی» است.
بر اساس این طرح، در محدوده تاثیر فرودگاه لیسبون، هر شب بین ساعت ۲۳ و ۷، ۶۳ هزار و ۸۷۹ نفر در معرض سطوح نویز بالاتر از ۵۵ دسیبل(A) قرار میگیرند؛ وضعیتی که به گفته زرو «۳۵ برابر بیشتر از فرودگاه مادرید افراد را تحت تاثیر قرار میدهد» و نشان میدهد لازم است برای تعداد بسیار بیشتری از ساختمانها اقدامهای کاهنده نویز در نظر گرفته شود. به باور این سازمان، باید طرح اقدام در زمینه نویز بازنگری شود تا یک «برنامه با ابعاد مناسب» تدوین شود.
**از جمله اقدامهای پیشنهادی، «**تسریع در بازنگری قرارداد بهرهبرداری فرودگاه است که امکان تعطیلی فرودگاه هومبرتو دلگادو را فراهم کند»، کاری که تنها پس از افتتاح فرودگاه جدید در منطقه کلانشهری لیسبون ممکن خواهد بود.
انتظار میرود فرودگاه جدید «لوئیس د کاموئس» که قرار است در میدان تیر آلکوشته ساخته شود، در سال ۲۰۳۷ به بهرهبرداری برسد؛ امری که به معنای توقف همزمان عملیات هوایی فرودگاه هومبرتو دلگادو خواهد بود.
