در کانتون برن، در ارتفاعات مشرف به دریاچه بیل، در توانبرگ و روی کوه مون سوژه، یکی از مهمترین نواحی پراکندگی شهابسنگ در اروپا قرار دارد. دهههاست که در اینجا بارها و بارها تکههای یک جرم آسمانی استثنایی کشف میشود.
تعداد قطعات شناختهشده تاکنون به بیش از ۲۲۰۰ رسیده است. این رقم نشان میدهد که ابعاد این شهابسنگ بسیار بزرگتر از آن چیزی است که در ابتدا تصور میشد.
شهابسنگ توانبرگ به صورت یک توده بزرگ یکپارچه به زمین سقوط نکرد، بلکه هنگام ورود به جو منفجر شد. قطعات آن در منطقهای به وسعت حدود شش کیلومتر در ژورای امروزی برن پراکنده شد.
دانشمندان برآورد میکنند که این جرم آسمانی حدود ۱۷۵ هزار سال پیش به زمین برخورد کرده است. اندازه آن در ابتدا احتمالا بین چهار تا ۲۰ متر بوده و دستکم ۲۵۰ تن وزن داشته است.
داستان کشف این شهابسنگ در ۹ مه ۱۹۸۴ آغاز شد. آن زمان یک کشاورز سوئیسی در مزرعهاش به تودهای غیرمعمول، به وزن حدود ۱۵ کیلوگرم، برخورد کرد. در ابتدا مشخص نبود این سنگ چیست. بررسیهای بعدی نشان داد که یافته از جنس آهن است و واقعا از فضا آمده است.
در دهههای بعدی، قطعات دیگری نیز کشف شد. بهویژه جستوجوی سیستماتیک با دستگاههای فلزیاب باعث شد تعداد قطعات شناختهشده بهطور چشمگیری افزایش یابد.
بدا هوفمان، زمینشناس موزه تاریخ طبیعی برن، به رادیوی سوئیس (SRF) گفت که ده سال پیش فقط ۴۰۰ قطعه شناخته شده بود و حالا تعداد آنها به بیش از ۲۲۰۰ قطعه رسیده است.
شهابسنگ توانبرگ به گروه شهابسنگهای آهنی تعلق دارد و در رده بسیار نادر IIG طبقهبندی میشود. این شهابسنگ تا امروز تنها نمونه شناختهشده از نوع آهنی IIG در اروپا است. این نوع شهابسنگها از جمله بهخاطر میزان بسیار کم نیکل و مقدار زیاد فسفر شناخته میشوند. در سراسر جهان فقط چند نمونه از این رده شناخته شده است.
این قطعات برای علم ارزش ویژهای دارند؛ میتوانند سرنخهایی از ترکیب و تحول اجرام آسمانی به دست دهند و نگاهی به نخستین دورههای تاریخ منظومه شمسی امکانپذیر کنند.
این یافتهها برای پژوهش در تاریخ چشماندازهای سوئیس نیز اهمیت دارند.
به گفته کارشناسان، برخی از قطعات تازه کشفشده توسط یخچالهای طبیعی جابهجا شدهاند. حدود ۱۷۵ هزار سال پیش، یخچالهای عظیم بخشهای وسیعی از فلات مرکزی سوئیس را پوشانده بودند و در بعضی نقاط ضخامت یخ به بیش از یک کیلومتر میرسید. چون قطعات جدید در ارتفاعاتی بالاتر از قطعات قبلی پیدا شدهاند، میتوانند اطلاعات تازهای درباره حجم عظیم تودههای یخی در دوران یکیماندهبهآخر یخبندان ارائه کنند.
به این ترتیب، این قطعات تا حدی شاهدان دو دوره زمانیاند: در اصل از فضا آمدهاند، اما بعدها بخشی از تاریخ زمین شده و تحت تاثیر فرایندهای شکلگیری چشماندازهای دوران یخبندان قرار گرفتهاند.
جستوجو در توانبرگ و مون سوژه هنوز به پایان نرسیده است و پژوهشگران و شکارچیان شهابسنگ همچنان با فلزیاب به دنبال بقایای تازه میگردند.
این کار اما دشوارتر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر میرسد، چون در خاک قطعات فلزی دیگری هم وجود دارد که هیچ ارتباطی با شهابسنگ ندارند؛ مانند ورق آلومینیوم یا میخ. علاوه بر این، برای انجام هرگونه جستوجو باید از اداره باستانشناسی مسئول منطقه مجوز گرفته شود.
این کشفیات نشان میدهد که میدان شهابسنگی سوئیس چه ظرفیت پژوهشی بزرگی دارد؛ با هر قطعه تازه، دانشمندان بیشتر درباره جرم آسمانی اولیه و تاریخ برخورد آن با زمین میآموزند.
در خبر مربوط به برنامههای خودمان: گزارش اختصاصی تازه یورونیوز را ببینید:
